Door het Caumer- en Geleenbeekdal op de fiets! (GC5XNR0)
![]() | Waypoint-informatie (WP) | ![]() | Route-informatie | ![]() | Locatie-informatie (LI) |
Waypoint 01 N50 55.087 E005 54.967
Kasteel Hoensbroek N50 55.029 E005 55.044
Kasteel Hoensbroek Kasteel Hoensbroek is met zijn grote bijgebouwen en drie binnenplaatsen een van de meest romantische kastelen van Limburg. Het kasteel heeft meer dan veertig kasteelvertrekken, het oudste deel van dit enorme slot stamt uit 1250. Vrijwel zeven eeuwen lang is kasteel Hoensbroek bewoond geweest: van middeleeuwse ridders, graven en rijksheren tot markiezen van Hoensbroek. Door verbouwingen in de 17e en 18e eeuw kreeg het zijn huidige vorm. Opvallend zijn de vier hoge torens, de voorburchten die door ophaalbruggen bereikbaar zijn, het bezienswaardige binnenplein en de U-vormige hoofdgebouwen. Het kasteel is tot in de 20e eeuw bezit geweest van de Heren van Hoensbroek. Nu is het kasteel een museum en bijna elke dag open.

Rioolwaterzuiveringsinstallatie Hoensbroek N50 54.860 E005 55.098
Afvalwater van o.a. toiletten, douches en afwasmachines uit verschillende gemeenten komt via het riool in deze rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI). Hier zuivert Waterschapsbedrijf Limburg (dochter en uitvoeringsorganisatie van Waterschap Roer en Overmaas en Waterschap Peel en Maasvallei) het afvalwater, waarna het gezuiverde water in de Caumerbeek terechtkomt die meteen daarna uitmondt in de Geleenbeek. Gemiddeld zuivert deze RWZI binnen 24 uur 75.000 m3 water. Dat zijn ongeveer 30 olympische zwembaden gezuiverd water per dag! Het zuiveren zelf gebeurt met bacteriën die het vuil opeten. Wat overblijft is slib dat na droging heel geschikt is als brandstof voor ovens.

Buffer De Dem N50 55.135 E005 56.288
Buffer De Dem is de grootste buffer die we op deze route tegenkomen. De Caumerbeek loopt aan de rechterkant door deze buffer heen. Als de beek overstroomt dan loopt het water zo de buffer in. Net als de andere buffers is ook deze buffer verdeeld in delen die rioolwater opvangen (de van asfalt gemaakte kwaliteitscompartimenten) en kwantiteitscompartimenten (het met veel regenwater verdund rioolwater). In totaal kan deze buffer 115.000 m3 (46 olympische zwembaden van 50x25x2 meter) water opvangen. De asfaltbuffers (die het meest vieze rioolwater opvangen) lopen leeg in het riool (de oude overkluisde Caumerbeek), de kwantiteitsbuffer van 100.000 m3 loopt geleidelijk leeg in de nieuwe open Caumerbeek.

Mijnsteenberg N50 54.956 E005 56.633
Deze berg is het restant van een gedeeltelijk geëgaliseerd berg van mijnsteen. Het is nu een belangrijk natuurgebied, waarop jaarlijks duizenden wandelaars en fietsers recreëren. Mijnsteen is het onbrandbare gesteente dat vroeger tussen de steenkool uit de mijnen naar boven gehaald werd. In de kolenwasserijen werd steenkool en mijnsteen van elkaar gescheiden en de mijnsteen werd als afval gestort op gigantische zwarte steenbergen die het landschap ontsierden. Na de sluiting van de mijnen zijn deze bergen veelal omgevormd tot mooie natuurgebieden. Door de specifieke bodemgesteldheid komen er speciale planten voor die elders niet gedijen. Vanaf de Mijnsteenberg hebt u een prachtig uitzicht over een groot deel van het Zuid-Limburgse landschap en ook op de overdekte skipiste die op een andere mijnsteenberg in Landgraaf gerealiseerd is. Door de groene long van Hoensbroek stroomt de Caumerbeek verder om achter de waterzuiveringsinstallatie bij Kasteel Hoensbroek uit te monden in de Geleenbeek, waarna ze samen verder stromen richting Maas.

Waypoint 02 N50 54.745 E005 56.794
Buffer Köpkesmolen N50 54.400 E005 57.233
Ook deze buffer dient om water op te vangen om wateroverlast te voorkomen. De buffer kan in totaal ruim 70.000 m3 water (70 miljoen liter of 28 olympische zwembaden) opvangen. In de buffer kunnen we drie van elkaar gescheiden bakken zien. Twee bakken (we noemen deze bakken kwaliteitscompartimenten) vallen onder de verantwoordelijkheid van de gemeente en dienen om rioolwater op te vangen als de rioolbuizen het water niet meer aan kunnen. Zijn deze bakken vol (er kan bijna 15.000 m3 water in), dan loopt het water over in de kwantiteitsbuffer van het waterschap (deze derde bak kan ruim 55.000 m3 water bevatten). Als de buffer helemaal vol is en alle drie de bakken dus gevuld zijn, dan loopt het water via een noodoverlaat in de Caumerbeek (die om de buffer heen loopt) naar buffer de Dem.

Buffer Palemig N50 54.011 E005 58.681
In buffer Palemig kan het waterschap wel 30.000 m3 (30 miljoen liter of 12 olympische zwembaden) water opvangen. Dit is voornamelijk regenwater, maar er zit ook met regenwater verdund rioolwater bij als het hard regent en de rioolbuizen het niet meer aan kunnen. Het meest vieze rioolwater wordt door de gemeente Heerlen opgevangen in waterkwaliteitsbuffers. Als deze vol zijn komt het water terecht in kwantiteitsbuffers zoals deze buffer Palemig. Zo wordt als het hard regent wateroverlast op straat en bij woningen voorkomen. Om zoveel mogelijk water op te kunnen vangen zijn er drie dammen in de buffer aangelegd.
Waypoint 03 N50 54.017 E005 58.784
Hoeve De Baak N50 54.076 E005 59.042
Hoeve De Baak, van baksteen en met gesloten binnenplaats, segmentboogingang en vensters in Naamse steen (1797). De hele boerderij is verbouwd tot appartementencomplex.

Schandelermolen N50 53.594 E005 59.014
De Schandelermolen wordt voor het eerst genoemd in de erfdeling tussen Johan en Willem van Schaesberg in maart 1563. Voor zover is na te gaan had de molen vroeger een waterrad van 3,60 m doorsnee en een breedte van 1,06 m. Dit houten bovenslagrad werd in 1907 vervangen door een ijzeren. Wegens gebrek aan water is sinds mei 1956 de molen niet meer als watermolen in gebruik. In 1957 was het schoepenrad geheel verwijderd en de ombouw van het molenrad ingestort. Bij latere restauratie is ook dit geheel verdwenen. De stuwrechten werden in 1960 afgekocht door het waterschap. Bron Uitgave: Werkgroep Open Monumentendag Heerlen, 1995.

Huize De Berg N50 53.302 E005 59.135
Dit kloostercomplex ligt aan de rand van het Aambos. Het is in 1897 gebouwd in neorenaissance stijl. In eerste instantie deed het dienst als sanatorium voor mensen met longaandoeningen. Sinds 1975 zijn er een klooster, verpleeghuis en verzorgingshuis in gevestigd. Bij het complex hoort een kapel die in 1919 is ontworpen door de bekende Heerlense architect J. Seelen.
Aambos N50 53.154 E005 59.264
Het Aambos is een oud hellingbos in het centrum van Heerlen. Tegenwoordig is het ingericht als wandelpark met een dierenverblijf en hertenkamp. Het parkgebied is een groengebied van 45 hectare langs de bovenloop van de Caumerbeek.

Waypoint 04 N50 53.072 E005 59.249
Oliemolen N50 53.054 E005 59.194
De Oliemolen is een zestiende-eeuwse watermolen aan de voet van de Molenberg in het Aambos. De molen, ooit gesticht met de naam In den Crouwel, wordt gevoed door de Caumerbeek. De molen stamt uit de 16e eeuw en deed in eerste instantie dienst als volmolen, voor het vollen van wol. Daarna werd de molen gebruikt voor het uitpersen van oliehoudende zaden, waaraan ze haar huidige naam ontleent. Sinds 1905 heeft de molen uitsluitend nog als graanmolen gediend. In de molenwinkel kunt u nog steeds terecht voor ter plaatse gemalen meelproducten. Ook kunt u in de molen overnachten in een van de vakantieverblijven.

Waypoint 05 N50 52.677 E005 59.812
Hoeve Corisberg N50 52.477 E005 59.959
De Corisberg ligt in het buurtschap Caumer, vroeger Kaldenborn genoemd, tegen de noordelijke helling van de Caumerbeek. De voor Zuid-Limburg zo typerende bebouwing om een gesloten binnenplaats is deels opgetrokken uit Kunradersteen en deels uit baksteen met speklagen en hoekstenen van mergel. De geschiedenis van deze hoeve gaat terug tot de veertiende eeuw, al is in de huidige hoeve Corisberg niets meer te herkennen van een middeleeuws huis. De recent volledig gerestaureerde hoeve fungeert tegenwoordig als een biologisch-dynamische zorgboerderij met een eigen boerderijwinkel.

Waypoint 06 N50 52.255 E006 00.195
Bronnen Caumerbeek N50 52.270 E006 00.176
De Caumerbeek is een zijbeek van de Geleenbeek, is ongeveer 11 km lang en ontspringt in een bronnengebied rond de Horicherhof (een belangrijke bron bevond zich in de kelder van deze hoeve) en hoeve de Droepnaas in Heerlen. Ze mondt vlakbij de rioolwaterzuiveringsinstallatie Hoensbroek uit in de Geleenbeek. De naam ‘Caumer’ betekent koude, frisse bron. Deze beek heeft in de geschiedenis van Heerlen een grote rol gespeeld. De Romeinen bijvoorbeeld gebruikten het water uit de beek voor hun badhuis ‘De Thermen’. Later was de beek vooral van belang voor de watervoorziening en energielevering van maar liefst vijf watermolens. Twee van deze molens, de Caumermolen en de Oliemolen, zijn nog in het gebied terug te vinden. Tot voor kort lag een groot deel van de Caumerbeek in een buis onder de grond en voerde behalve bronwater ook rioolwater af. Waterschap en gemeente Heerlen hebben bronwater en rioolwater gescheiden en de beek boven de grond gehaald. De waterkwaliteit in de Caumerbeek en Geleenbeek is zo verbeterd en het beekdal is op een natuurlijke wijze ingericht en aantrekkelijker gemaakt voor mens en natuur. Stromend water trekt immers altijd leven aan, zoals vogels, vlinders en kikkers. Inmiddels is de ijsvogel alweer in het Caumerbeekdal gezien!

Bron Geleenbeek N50 51.756 E005 58.947
Wij bevinden ons hier in het bronnengebied van de oorsprong van de Geleenbeek. De regen die valt in het bovenliggende Imstenraderbos zakt in de grond en komt bij de Benzenraderhof via een bron weer aan de oppervlakte. Het bronnengebied ligt aan de voet van de helling van het Plateau van Ubachsberg en vormt het begin van de Geleenbeek. Het bronwater levert constant 2 tot 3 liter per seconde en heeft een temperatuur tussen de 8 en 10 graden Celsius. De bronbeek ligt op ca. NAP 135+, verzamelt zich in de vijver en mondt na bijna 37 kilometer op een hoogte van NAP 25+ in Roosteren uit in de oude Maas. De Geleenbeek is de langste beek in Limburg en wordt gevoed door liefst 28 kleine beken.
Benzenraderhof N50 51.756 E005 58.947
De Benzenraderhof is gelegen tussen weilanden die grenzen aan het natuurgebied Imstenraderbos. Deze carréboerderij is grotendeels opgetrokken uit Kunradersteen. In de kelders van de Benzenraderhof ontspringt de Geleenbeek. Het water wordt naar een naast de hoeve gelegen vijver geleid. Uit opgravingen is gebleken dat de Benzenraderhof gebouwd is op Romeinse funderingen, de eerste beschrijving van de hoeve zelf dateert van 1281. Sinds 1966 is de Benzenraderhof in het bezit van de familie Huijnen, die er nog steeds een biologische boerenbedrijf runt.
Waypoint 07 N50 51.741 E005 58.854
Auberge de Rousch N50 52.138 E005 58.361
Deze grote, uit bakstenen opgetrokken carréboerderij ligt tegen de helling van het Geleenbeekdal. De naam De Rousch is ontleend aan het ruisende water van de Geleenbeek die erlangs stroomt of aan het ruisen van de bladeren van de bomen, die langs de beek staan. Het huidige gebouw dateert uit 1859, maar haar geschiedenis gaat terug tot 1370. De Rousch is eeuwenlang woonplaats geweest van adellijke en rijke herenboeren. Aan de agrarische functie kwam een eind met de bouw van het Atrium MC op haar landerijen. Sindsdien fungeert de hoeve als restaurant en zalencentrum onder de naam Auberge de Rousch.

Weltermolen N50 52.561 E005 58.253
De Weltermolen staat aan de rand van de Weltervijver. Kenmerkend voor het pand met aangrenzend woonhuis zijn de toren en het Mansardedak. De oudst bekende beschrijving dateert van 1381. Aan het eind van de 18e eeuw is het rad van de molen vernieuwd. Sindsdien is het een middenslagmolen, waarbij het water halverwege het rad wordt aangevoerd. Het water komt uit de Weltervijver, gevoed door de Geleenbeek. De molen raakte in de loop der jaren steeds verder in verval. In 1982 zijn in opdracht van de gemeente Heerlen de gebouwen gerestaureerd, het maalwerk gereviseerd, de waterwerken vernieuwd en het waterrad in de oorspronkelijke staat hersteld. De molen is elke derde zaterdag van de maand geopend en werkend te zien.
Waypoint 08 N50 52.568 E005 58.282
Planten en dieren N50 52.685 E005 58.295
Beken en rivieren vormen belangrijke landschappelijke structuren als we het hebben over ecologische verbindingszones. Veelal stromen zij over vele tientallen kilometers door landschappelijk interessante gebieden en daar waar ze door bebouwde gebieden stromen, vormen ze stroken met een natuurlijke uitstraling die voor planten en dieren de mogelijkheid biedt om zich in de bebouwde omgeving thuis te voelen. Door het water en langs en op de oevers kunnen dieren en planten zich over grote afstanden verspreiden en zo nieuwe leefgebieden bereiken of hun relaties uitbreiden voor bijvoorbeeld de voortplanting. Beken en rivieren, zo ook de Caumer- en Geleenbeek met hun vele zijbeekjes vormen op deze manier een belangrijke schakel als ecologische verbindingszone in een op zich dicht bevolkt Parkstad Zuid-Limburg.

Via Belgica N50 52.996 E005 58.172
Via Belgica De Valkenburgerweg was tot de aanleg van de A79 begin jaren ‘70 van de vorige eeuw dé toegangsweg tot Heerlen. De postkoetsen uit de 18de eeuw gebruikten deze weg al, maar ook de Romeinen, nu zo’n 2000 jaar geleden.
Hoeve Geleenhof N50 52.970 E005 58.121
Hoeve Geleenhof ligt te midden van weilanden en fruitbomen met aan de voorzijde een fraaie platanenlaan. Het grondgebied van de hoeve ligt aan de zuidwestelijke kant van de Geleenbeek. De Geleenhof is een van de oudste locaties van Heerlen, met een historie die bijna 2000 jaar teruggaat. In haar huidige gedaante dateert de hoeve uit de 18e eeuw, de noordwestelijke en noordoostelijke vleugels stammen uit respectievelijk de 16e en 17e eeuw. De gevels bestaan uit een combinatie van baksteen, Kunradersteen en Romeinse bouwrestanten. De Geleenhof heeft door de jaren heen onder meer dienst gedaan als boerderij, herberg, halteplaats voor de postkoets en meer recent als restaurant. Tijdens archeologisch onderzoek zijn resten teruggevonden die door de archeologen geinterpreteerd zijn als een mansio of een paardenwisselstation. Dit in combinatie met de ligging langs de Via Belgica maakt de interpretatie van mansio aannemelijk. Hier konden reizigers een hapje eten, overnachten en hun paarden op stal zetten.

Waypoint 09 N50 53.137 E005 57.876
Kasteelruïne Eyckholt N50 53.209 E005 57.512
De kasteelruïne Eyckholt is een overblijfsel van een voormalig omgracht riddergoed en leengoed van de Keurvorst van Keulen met een oudste vermelding in 1385. Delen van het herenhuis en een ronde weermuur met schietgaten uit de 15e eeuw zijn nog zichtbaar. Het kasteel is eind 17e eeuw in verval geraakt.
Eyckholdermolen N50 53.210 E005 57.450
De Eyckholdermolen was een watermolen met rad (in 1975 overgeplaatst naar de Volmolen in Epen) en hoorde bij kasteel Eyckholt. Wegens dichtslibbing van de molenvijver werd ze rond 1920 buiten bedrijf gesteld. Het huidige gebouw dateert uit het begin van de 18e eeuw, is beneden van baksteen en boven van vakwerk met vullingen van baksteen, die het oorspronkelijk mengsel van leem en stro vervangen. De Geleenbeek zorgde in het verleden ook voor de watertoevoer van de molenvijver van de Eykholdermolen. De beek heeft hier wat forsere afmetingen. Dit is nodig om tijdens hevige regenval de piekafvoeren van het stadsdeel Heerlen-West af te kunnen voeren.

Kasteel Terworm N50 53.366 E005 57.012
Kasteel Terworm is schilderachtig gelegen in het Geleendal. Het is bekend sinds de 14e eeuw en werd bewoond door diverse adellijke families. Van 1917 tot 1988 was de Oranje Nassau Mijn eigenaar. Het gangenstelsel van de ON I ligt onder het landgoed. Op het kasteel woonden toen opzichters, kunstenaars, de boswachter en de badmeester. Waar de naam vandaan komt, is onduidelijk. Het meest waarschijnlijk is dat de naam afkomt van de familie Gitsbach die er heeft gewoond. Deze had het gros van haar bezittingen in de buurt van het riviertje de Worm. Ze noemde zichzelf en later het kasteel vaak Van der Worm. Dit werd verbasterd tot Terworm. Het kasteel is gerestaureerd en nu in gebruik als hotel/restaurant.

Waypoint 10 N50 53.863 E005 55.604
Kasteel Rivieren N50 53.836 E005 55.404
Dit kasteel werd in 1364 gesticht door Catherina van Rivieren, priores van klooster St. Gerlach. De huidige eigenaar is graaf De Marchant et d’Ansembourg. Het kasteel werd in het begin dan ook als klooster gebruik. De kasteelhoeve omvat drie vleugels en is voorzien van vierkant uitgebouwde hoektorentjes en van hoekpaviljoens op de beide zuidelijke uiteinden. Vanuit het voorplein is het kasteel te bereiken via een brug bestaande uit drie bogen. Leuk detail: op de buitenpoort zit een klopper met het jaartal 1784.

Waypoint 11 N50 54.288 E005 54.666
Brommelerhof N50 54.287 E005 54.661
Deze hoeve is tot op de dag van vandaag nog steeds in gebruik als gemengd boerenbedrijf. Op de binnenplaats bevindt zich als herdenkingsmonument een van de wielen van een RAF bommenwerper. Deze stortte op 24 september 1944 neer tussen de Geleenbeek en de hoeve. De oorspronkelijke Brommelerhof was een pachthoeve, de oudst bekende beschrijving dateert van 1490. Ze lag in het uiterste oosten van de Vrije Heerlijkheid Wijnandsrade nabij de Brommeler watermolen, gelegen aan de Siep, een zijbeek van de Geleenbeek. De huidige carréhoeve ligt een paar honderd meter hogerop richting Weustenrade en is gebouwd tussen 1884 en 1894 in opdracht van Baron von Bongart.

Herinrichting Geleenbeekdal N50 54.929 E005 54.503
Hier ziet u een stukje van de heringerichte Geleenbeek. Het dal van de Geleenbeek vormt een langgerekt groen lint door het buitengebied van het stedelijk gebied in Zuid- en Midden-Limburg. Het dal en de beek verbindt omliggende natuurgebieden met elkaar en is een welkome groen-blauwe trekroute voor planten en dieren die op zoek zijn naar andere leefgebieden. Een groot deel van het stroomgebied ligt in en nabij de verstedelijkte gebieden van Heerlen, Geleen en Sittard. Bij heftige of aanhoudende regenbuien kan door de aanwezige verharding en de lozing van het regenwater op de beek, de waterstand in de beek snel en fors stijgen. Overigens vangen honderden regenwaterbuffers van Waterschap Roer en Overmaas in het Geleenbeekdal veel water op en voorkomen zo wateroverlast. De beek is lange tijd gebruikt door de Staatsmijn Maurits en de Staatsmijn Emma waardoor de beek zwart was van het kolenslib. Ook loosden diverse stadsriolen hun water op de beek. Daarom werd de beek in de jaren 1950 betegeld en rechtgetrokken en op sommige plaatsen ook in een buis gestopt om het water zo snel mogelijk af te voeren naar de Maas. De waterkwaliteit is echter behoorlijk verbeterd in de afgelopen jaren. Waterschap Roer en Overmaas, gemeenten, de provincie Limburg, Natuurmonumenten en het VVV werken als partners van het project Corioglana al jaren samen om de Geleenbeek weer in haar oorspronkelijke slingerende loop terug te brengen, wateroverlast te voorkomen en de aantrekkelijkheid van het landschap en recreatieve voorzieningen te verbeteren.
Waypoint 12 N50 54.985 E005 54.828![]() |
![]() |
|
|
| Copyright © 2026 Japiejoo |
Japiejoo.com is in licentie gegeven volgens een Creative Commons-Licentie |
Volg @Japiejoo |